ਉਦਯੋਗਵਾਦ (industrialism) ਸਰੋਤ : ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼

ਉਦਯੋਗਵਾਦ ( industrialism ) : ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਕਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗ-ਪਗ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਧਿਆਨ , ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ : ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ , ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਚ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ , ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਡੀਆਂ , ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਤ , ਕਿਰਤੀ ਵਰਗ , ਕਿਰਤ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵੰਡ । ਕਦੀ ਕਦੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚਲੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਉੁੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਜ਼ੋਰ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ , ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਸਮਾਜ ਲਗ ਪਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਯੋਗੀਕਿਰਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਵਾਦੀ ਆਖਣਾ ਸ਼ਾਇਦ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿਰਸਾਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਤ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ , ਕਿਰਤ ਦੀ ਵੰਡ , ਅਤੇ ਅੱਤ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਢੋਆ ਢੁਆਈ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ , ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਊਰਜਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਟੀਮ , ਕੋਲੇ , ਬਿਜਲੀ , ਪਾਣੀ , ਸੂਰਜ , ਐਟਮ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

          ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ , ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਵੱਸੋਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ , ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ , ਵੱਸੋਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ , ਰਵਾਜਾਂ , ਲੋਕਾਚਾਰਾਂ , ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ , ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦੁੱਤੀਆਂ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ , ਪਦਵੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ , ਪਰਵਾਰਿਕ ਅਤੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਘਾਰ , ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ , ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਵਾਧਾ; ਵਰਗ , ਨਸਲ , ਐਥਨਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਉਦਯੋਗਵਾਦ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਕਸ਼ ਹਨ । ਆਰਥਿਕ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ , ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਕਟ , ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮਾਲਕੀ ਅਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ , ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਪਰ ਗਲਬਾ ਸਭ ਉਦਯੋਗਵਾਦ ਦੇ ਹੀ ਅੰਗ ਹਨ ।


ਲੇਖਕ : ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ,
ਸਰੋਤ : ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 561, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-22, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.