ਪਦੇ ਸਰੋਤ : ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਪਦੇ . ਪਦ ਅਤੇ ਪਦਾ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ. ਦੇਖੋ , ਦੁਪਦੇ , ਚਉਪਦੇ ਆਦਿ.


ਲੇਖਕ : ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ,
ਸਰੋਤ : ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 7540, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-01-06, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਪਦੇ ਸਰੋਤ : ਸਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ

ਪਦੇ : ਵੇਖੋ ‘ ਚਉਪਦਾ’

ਚਉਪਦਾ : ਚਾਰ ਪਦਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ‘ ਚਉਪਦਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕੋਈ ਛੰਦ– ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ , ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਕਾਵਿ ਭੇਦ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਦਾਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਤੁਕ ਜਾਂ ਤੁਕ– ਸਮੂਹ । ਇਸ ਨੂੰ ‘ ਬੰਦ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਿਆਂ ਦੀ ਤੁਕ– ਸੰਖਿਆ ਇਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਤਕ ਹੈ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਪਦਿਆਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਦੋ ਸਮ– ਤੁਕਾਂਤ ਪੰਕਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ । ਪਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਤੁਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ । ਇਹ ਪਦੇ ਛੰਦ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਗਏ , ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਸਲੋਂ ਸਾਰੀ ਹੀ ਛੰਦ ਦੀ ਨਵਾਬੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ( ਸੰਗੀਤ ) ਦੀ ਆਵੱਸ਼ਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ , ਇਸ ਲਈ ਛੰਦ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨੂੰ ਪਦਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਭਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ । ਪਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕਾਤੁਕਾ , ਦੁਤੁਕਾ , ਤਿਤੁਕਾ , ਚਉਤਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ‘ ਸ਼ਬਦ‘ ਵਿਚ ਜਿਤਨੇ ਪਦੇ ( ਬੰਦ ) ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਪਦ– ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਪਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੁਪਦਾ , ਤਿੰਨ ਪਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਿਪਦਾ , ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਉਪਦਾ , ਪੰਚ– ਪਦਾ , ਛਿਪਦਾ ।   ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਚੂੰਕਿ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਚਉਪਦੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ , ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਪਦ– ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ‘ ਚਉਪਦੇ’ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਹਰ ਇਕ ਪਦ– ਸਮੂਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਪੰਕਤੀਆਂ ਰਹਾਉ ( ਟੇਕ ) ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ , ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਾਂ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

[ ਸਹਾ. ਗ੍ਰੰਥ– – ਮ. ਕੋ.; ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ : ‘ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ’ ]  


ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ,
ਸਰੋਤ : ਸਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 910, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-08-14, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.