ਪਰਵਾਸ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਪਰਵਾਸ [ ਨਾਂਪੁ ] ਆਪਣਾ ਦੇਸ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਣ ਦਾ ਭਾਵ , ਹਿਜਰਤ


ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ (ਸੰਪ.),
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 2346, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-02-25, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਪਰਵਾਸ ਸਰੋਤ : ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

Emigration _ ਪਰਵਾਸ : ਬਲੈਕ ਦੀ ਲਾ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮੁੜਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਾ ਮੁਲਕ ਛੱਡਣਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਜਾ ਵਸਣਾ ।


ਲੇਖਕ : ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਸੀਨ,
ਸਰੋਤ : ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 1732, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-03-11, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਪਰਵਾਸ ਸਰੋਤ : ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼

ਪਰਵਾਸ ( migration )

        ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਨਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ । ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸਣਾ; ਵੱਸੋਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਗਤੀ , ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਗਤੀ ਸੋਚੀ ਸਮਝੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਪਰਵਾਸੀ ਆਰਥਿਕ , ਸੱਭਿਆਚਾਰ , ਅਕਲ ਅਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਗਿਆਨ ਪੱਖੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਪਰਵਾਸ , ਅੰਦਰੂਨੀ ( migration , internal ) ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਸੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸਣਾ । ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸੇ । ਪਰਵਾਸ , ਕਾਰਕ ( migration , factors ) ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ : ਧੱਕਾ ਕਾਰਕ : ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰੀ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਏਥੇ ਧੱਕੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ , ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਏਥੇ ਰਹਿਣਾ ਦੂਭਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਧੱਕਾ; ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ; ਦੂਜੇ ਕਾਰਕ ਖਿੱਚ ਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਆਦਿ । ਪਰਵਾਸ , ਦੇ ਨਤੀਜੇ ( migration , consequences ) ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ , ਵੱਸੋਂ ਦਾ ਘਟਣਾ , ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਥਾਂ ਵੱਸੋਂ ਦਾ ਘਾਟਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਵੱਸੋਂ ਦਾ ਵਧਣਾ , ਵਸੋਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਨਸਲੀ , ਐਥਨਿਕ , ਕਿੱਤਈ , ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਰਗ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ । ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸੋਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਤੁਲਨ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣਾ । ਪਰਵਾਸ , ਦੇ ਰੂਪ ( migration , forms of ) ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ , ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਸਣਾ , ਜਿਵੇਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆ ਕੇ ਵੱਸਣਾ; ਜਿੱਤ ਕੇ , ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ; ਨਵੀਂ ਬਸਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ , ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ; ਪਰਵਾਸ ਰਾਹੀਂ , ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਕਈ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ । ਪਰਵਾਸ , ਪੇਂਡੂ ਸ਼ਹਿਰੀ ( migration , rural urban ) ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸਣਾ । ਪਰਵਾਸ , ਬਦੇਸ਼ੀ ( migration , external ) ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸਣਾ । ਪਰਵਾਸ , ਯੋਜਨਾਬੱਧ ( migration , planned ) ਕਿਸੇ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਕਿਸੇ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ ਵਸਾਉਣਾ ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨਾ ਨੂੰ ਪੁੱਟ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ( ਬਾਰਾਂ ) ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ , ਜਾਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਜਾ ਕੇ ਮੁੜ ਵੱਸਣਾ । ਪਰਵਾਸ , ਰਾਜਨੀਤਿਕ ( migration , political ) ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਾਰਨ , ਕਿਸੇ ਨਸਲੀ/ਐਥਨਿਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਜਿਵੇਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਖੰਡਣ ਜਾਂ 1947 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ , ਸਿੱਖਾਂ , ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਦਾ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ।


ਲੇਖਕ : ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ,
ਸਰੋਤ : ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 322, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2016-02-04, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.