ਮਾਇਆ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਮਾਇਆ ( ਨਾਂ , ਇ ) 1 ਈਸ਼ਵਰ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ; ਕੁਦਰਤ 2 ਧਨ; ਮਾਲ; ਦੌਲਤ 3 ਛਲਾਵਾ; ਭਰਮ 4 ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਸਾਰ


ਲੇਖਕ : ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ (ਪ੍ਰੋ.),
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 197, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-24, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਮਾਇਆ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਮਾਇਆ [ ਨਾਂਇ ] ਭਰਮ , ਭੁਲੇਖਾ; ਰੱਬੀ-ਸ਼ਕਤੀ , ਕੁਦਰਤ; ਧਨ , ਦੌਲਤ , ਮਾਲ; ਮਾਵਾ , ਲੇਵੀ


ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ (ਸੰਪ.),
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 194, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-02-25, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਮਾਇਆ ਸਰੋਤ : ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼ (ਸ਼੍ਰੀਮਹਿਤ ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ), ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਮਾਇਆ ( ਸੰ. । ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਾਯਾ । ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਯਾ । ਮਾਇਆ ) ੧. ਕਪਟ ਛਲ ।

                        ਦੇਖੋ , ‘ ਮਾਯਾ’

੨. ਭੁਲੇਵਾ । ਯਥਾ-‘ ਕੋਈ ਐਸੋ ਰੇ ਭਗਤੁ ਜੁ ਮਾਇਆ ਤੇ ਰਹਤੁ ਇਕੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਮੇਰੈ ਰਿਦੈ ਸਿੰਚਾ’ ।

੩. ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਚ- ਉਹ ਭੁਲੇਵਾ ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿਚ ਹੋਂਦ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜਗਤ ਹੈ ਨਹੀਂ , ਇਕ ਬ੍ਰਹਮ ਪਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ , ਇਹ ਫਿਰ ਜੋ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਮਾਯਾ ਹੈ ।

੪. ਤੀਸਰੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਮਾਯਾ ਦਾ ਇਹ ਲੱਛਣ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-‘ ਏਹ ਮਾਇਆ ਜਿਤੁ ਹਰਿ ਵਿਸਰੈ ਮੋਹੁ ਉਪਜੈ ਭਾਉ ਦੂਜਾ ਲਾਇਆ’ । ਇਹ ਮਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਜਗ੍ਯਾਸੂ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚੋਂ ਉਖੇੜਦੀ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਰਖਦੀ ਹੈ । ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਭਾਵਨਾਂ ਤੋਂ ਉਖੜ ਕੇ ਦੂਈ ਭਾਵਨਾ ਵਿਚ ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਸੋ ਮਾਯਾ ਹੈ ।

੫. ਦੌਲਤ , ਧਨ , ਮਾਲ । ਯਥਾ-‘ ਮਾਇਆ ਕਾਰਨਿ ਧਾਵਹੀ ਮੂਰਖ ਲੋਗ ਅਜਾਨ’ ।

੬. ( ਸੰ. । ਦੇਖੋ , ਮਾਇ ) ਮਾਂ , ਮਾਤਾ । ਯਥਾ-‘ ਤਾ ਭੀ ਚੀਤਿ ਨ ਰਾਖਸਿ ਮਾਇਆ’ ।

੭. ( ਸੰ. । ਪੰਜਾਬੀ ) ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਉਕਾਂਹ ਬ੍ਰਿਛ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਿਸ ਦੀ ਲਾਖ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਈਂ ਹੈ , ਰੰਗ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਕਪੜੇ ਨੂੰ ਪਾਹ ਦੇਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ * । ਯਥਾ-‘ ਇਹੁ ਤਨੁ ਮਾਇਆ ਪਾਹਿਆ ਪਿਆਰੇ ’ । ਇਹ ਤਨ ( ਮਾਂਈਂ ਸਮਾਨ ) ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ , ਅਰਥਾਤ ਮਾਇਆ ਦੀ ਲਾਗ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ।

----------

* ਅਜ ਕਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਛੀਂਬੇ ਤੇ ਲਲਾਰੀ ਰਿੱਧੇ ਹੋਏ ਨਿਸ਼ਾਸਤੇ ਦੀ ਲੇਟੀ ਨੂੰ -ਮਾਇਆ- ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ਜੋ ਓਹ ਧੋਤੇ ਯਾ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕੜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ।


ਲੇਖਕ : ਮੁਖ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੰ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਸਿੰਘ,
ਸਰੋਤ : ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼ (ਸ਼੍ਰੀਮਹਿਤ ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ), ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 15, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-03-14, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਮਾਇਆ ਸਰੋਤ : ਸਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ

ਮਾਇਆ : ਅਦ੍ਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿਚ ਨਿਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਜਾਂ ਕਰਤਾਰ ਅਤੇ ਸੰਘਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਪੰਚ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਦ੍ਵੈਤਵਾਦ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਭਰਮ , ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਰਣ– ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ( ਵੇਖੋ ‘ ਅਦ੍ਵੈਤਵਾਦ’ ) ।

                  ਰਿਗਵੇਦ ਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ । ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਕਤੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ ।

                  ਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ ਪੁਰ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਭਰਮ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਹੀ ਪਰਿਆਇਵਾਚੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਿਸਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਿਥਿਆ ਜਾਂ ਮਾਇਆ– ਰੂਪ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

                  ਸਿੱਧਾਂ , ਨਿਰਗੁਣ– ਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਤਾਂ ਤੇ ਸਗੁਣ– ਧਾਰਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਇਆ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਧ ਮੱਤ ਤੋਂ ਚੋਖੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ , ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬੋਧੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਸਮਝਦੇ ਸਨ । ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨਿਰਗੁਣਵਾਦੀ ਸੰਤ ਸਨ ਤੇ ਅਦ੍ਵੈਤਵਾਦ ਤੋਂ ਚੋਖੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ , ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਇਸ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਥੱਲੇ ਉਹ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਫਾਸ , ਮਹਾਂ ਠਗਣੀ , ਡਾਇਣ , ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ ਸਗੁਣਵਾਦੀ ਭਗਤ ਸਨ । ਆਪ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਭਰਮ ਜਾਂ ਭੁਲੇਖਾ ਅਥਵਾ ਛਲਾਵਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਆਪ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ । ਰਾਮ– ਮਾਇਆ ਦਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਪੰਚ ਰਚਣਾ ਹੈ । ਨਾਰਦ ਤੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਹੀ ਸੀ । ਰਾਮ– ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦਾਸੀ– ਮਾਇਆ ਹੈ । ਵਿੱਦਿਆ– ਮਾਇਆ ਭਗਤ ਨੂੰ ਵੈਰਾਗਵਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਵਿੱਦਿਆ– ਮਾਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਮੁਖੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।

                  ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਗਤੀ– ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪੌਰਾਣਿਕ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ– – ਅੰਤਰੰਗ ਸ਼ਕਤੀ , ਬਹਿਰੰਗ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮੂਲ ਸ਼ਕਤੀ । ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰੰਗ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਸੰਤਾਂ ਤੇ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਬਹਿਰੰਗ ਸ਼ਕਤੀ ਇਸ ਅੰਤਰੰਗ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਤੇ ਵਿਪਰਿਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਹੈ । ਇਸੇ ਨੂੰ ਅਵਿੱਦਿਆ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਆਖਦੇ ਹਨ । ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਪੰਚ ਦਾ ਇਹ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਹਨ– – ਗੁਣ– ਮਾਇਆ ਤੇ ਜੀਵ– ਮਾਇਆ । ਗੁਣ– ਮਾਇਆ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵ– ਮਾਇਆ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਪੰਚ ਵਿਚ ਫਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ । ਤੀਜੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਮੂਲ ਜਾਂ ਆਦਿ– ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਰਾਧਾ , ਸੀਤਾ ਆਦਿ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।

                  ਪੌਰਾਣਿਕ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਾਣ ( 289 : 14– 15 ) ਅਤੇ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ , ( ਪਾਤਾਲ : 77– 15 ) ਵਿਚ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਜਾਂ ਪੂਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਹਾ ਹੈ । ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਪੂਰਣ ਸ਼ਕਤੀ , ਮਹਾ ਲੱਛਮੀ , ਚਿੱਤਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਜਾਂ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ।

                  ਰਾਮ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਹੀ ਲੱਛਮੀ ( ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਸਰਗ 6 , 117– 27 ) , ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ( ਰਾਮਤਾਪਨੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ) , ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ , ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਜਾਂ ਧਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ( ਅਧਿਆਤਮ ਰਾਮਾਇਣ : 1/7/27 ) , ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਦਿਆ ( ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ) ਆਦਿ ਹੈ ।

                  ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ । ਮਾਇਆ ਦੇ ਇਕ ਅਰਥ ਮਾਂ ਹਨ : ‘ ਆਪਿ ਪਿਤਾ ਆਪਿ ਮਾਇਆ’ ( ਮ. 5 ) । ਦੂਜੇ ਅਰਥ ਛਲਾਵਾ , ਛਲ , ਧੋਖਾ , ਕਪਟ , ਦੰਭ , ਠੱਗੀ ਵੀ ਹਨ :

                                    ਇਹੁ ਤਨੁ ਮਾਇਆ ਪਾਹਿਆ ਪਿਆਰੇ , ਲੀਤੜਾ ਲਬਿ ਰੰਗਾਏ ।

                                                                                                                                                                              – – ( ਆ. ਗ੍ਰੰਥ , ਪੰਨਾ ੭੨੧ )

                  ਅਗਿਆਨਤਾ , ਭੁਲੇਖਾ , ਅਵਿੱਦਿਆ , ਭਰਮ ਆਦਿ ਵੀ ਅਰਥ ਹਨ :

                  ( 1 )         ਕੋਈ ਐਸੋ ਰੇ ਭਗਤੁ ਜੁ ਮਾਇਆ ਤੇ ਰਹਿਤ ।                                             – – ( ਆ. ਗ੍ਰੰਥ , ਪੰਨਾ ੬੮੭ )

                  ( 2 )         ਏਹਾ ਮਾਇਆ ਜਿਤੁ ਹਰਿ ਵਿਸਰੈ ਮੋਹੁ ਉਪਜੈ ਭਾਉ ਦੂਜਾ ਲਾਇਆ ।

                                                                                                                                                                              – – ( ਆ. ਗ੍ਰੰਥ , ਪੰਨਾ ੯੨੧ )

                  ਧਨ , ਸੰਪਤੀ , ਲੱਛਮੀ , ਪੈਸੇ , ਦੌਲਤ ਆਦਿ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ :

                                    ਮਾਇਆ ਕਾਰਨ ਧਾਵਹੀ ਮੂਰਖਿ ਲੋਗ ਅਜਾਨ ।                                                             – – ( ਸਲੋਕ ਮ. ੯ )

                  ਧਨ , ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਅਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਹਨ ਜਗਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਦਿ– ਸ਼ਕਤੀ । ਇਸੇ ਆਦਿ– ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਸਤ , ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ :

                                    ਮਾਇਆ ਮਾਈ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਪਰਸੂਤਿ ਜਮਾਇਆ ।                                       – – ( ਆ. ਗ੍ਰੰਥ , ਪੰਨਾ ੧੦੬੬ )

                                                                                                                                    [ ਸਹਾ. ਗ੍ਰੰਥ– – ਮ. ਕੋ. ]                      


ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ,
ਸਰੋਤ : ਸਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 15, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-08-14, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.