ਮੇਲ ਸਰੋਤ : ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ

ਮੇਲ : ਮੇਲ ( Agreement/Concord ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਨੇਮ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ , ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਜਾਂ ਵਾਕਾਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਇਕਰੂਪਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨੇਮ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਸਾਗ ਨਾਲ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਕੜੀ ਨਾਲ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ । ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਟ ਨਾਲ ਸ਼ਰਟ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ । ਕੁੜਤੇ ਨਾਲ ਪਜਾਮੇ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ । ਜੇ ਟਾਈ ਲੱਗੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਲੀਟ ਪਾਉਣੇ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ । ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੜਤਾ-ਪਜਾਮਾ-ਜੁੱਤੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ । ਪਰ ਕੁੜਤੇ-ਪਜਾਮੇ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮੇਲ ਹੈ । ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਸਮੀ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੇਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ । ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕੜੀ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਵਾਂਗੇ ਜਾਂ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਸਮੀ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁੜਤੇ-ਪਜਾਮੇ ਜਾਂ ਚਾਦਰੇ ਨਾਲ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਕਨੂੰਨ ਰੋਕ ਦੇਵੇਗਾ । ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਚਿਤਤਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ( appropriateness ) ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਜੇ ਕੋਈ ‘ ਕੁੜੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ’ ਜਾਂ ‘ ਮੁੰਡਾ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ’ ਵਰਗੇ ਵਾਕ ਬੋਲੇਗਾ ਤਾਂ ਝੱਟ ਅਣਉਚਿਤਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ , ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਤਾਂ ਇਵੇਂ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ , ਹੈ । ਇਉਂ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨੇਮ- ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਧੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ , ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਾਕ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ । ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਕਰਨ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਜਾਂ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ‘ ਤੂੰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਲਾਉਂਦੇ ਬਲਕਿ ‘ ਤੁਸੀਂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ । ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਵਿਆਕਰਨ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਾਂ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ‘ ਤੂੰ’ ਜਾਂ ‘ ਤੁਸੀਂ’ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕਵਚਨ ਤੇ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੈ । ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ you ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਦਰਅਸਲ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਿਕ/ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਓਵੇਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ-ਸਮੂਹ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਕਾਤਮਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਪੱਖੋਂ ਇੱਕਰੂਪਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਇੱਕਰੂਪਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਮੇਲ ਜਾਂ ਸਮਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਆਕਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਦੀ ਥਾਂ agreement ਅਤੇ concord ਆਦਿ ਸੰਕਲਪਾਂ/ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮੇਲ ਦਾ ਨੇਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ :

                                                              ਪੰਜਾਬੀ                                    ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ

              1.                                      ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ।       I am eating bread.

              2.                                      ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ।         I am eating bread.

              3.                                      ਤੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ।         You are eating bread.

              4.                                      ਤੁਸੀਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹੋ ।       You are eating bread.

              5.                                      ਅਸੀਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ।     We are eating bread.

        ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ-ਪੜਨਾਂਵ ਅਨੁਸਾਰ ਗਤੀ ਵਾਚਕ ਸੰਚਾਲਕ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ‘ ਹੈ’ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿੰਗ-ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ । ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਹੀ ਬਦਲੀ ਹੈ । ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ ਮੈਂ’ ਪੁਲਿੰਗ ਨਾਲ ‘ ਰਿਹਾ’ ਅਤੇ ਇਲਿੰਗ ਨਾਲ ‘ ਰਹੀ’ ਕਿਰਿਆ ਰੂਪ ਆਇਆ ਹੈ । ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਤੀਵਾਦੀ ਕਿਰਿਆ ਰੂਪ ‘ ਰਿਹਾ’ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ‘ ਹੋ’ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ( am ) ਅਤੇ ( are ) ਹੀ ਬਦਲੀਆਂ ਹਨ ।

        ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ , ਵਚਨ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਆਦਿ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਨਾਂਵ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਾਂਵ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਨਾਂਵ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਵਿਚਲਾ ਮੇਲ ਦੋਹਾਂ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਣਤਰੀ ਲੱਛਣਾਂ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਮਸਲਨ ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕੀ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮੇਲ ਕਾਲਕੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਕਰਤਾ-ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਦਰਮਿਆਨ ਮੇਲ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ ਵਾਲੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ ਵਾਲੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਓਦੋਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ , ਜੇ ਕਰਤਾ ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ , ਪਰ ਜੇ ਸੰਬੰਧਕ ਸਹਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹੋ ਮੇਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹੋ ਨੇਮ ਕਰਮ ਉਪਰ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਭਾਵ ਜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਦਾ ਇਹ ਨੇਮ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ :

                                                                    ਵਾਕ                                                    ਮੇਲ

                1.                                              ਬੱਚਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ।                             ( ਕਰਤਾ-ਕਿਰਿਆ )

                2.                                              ਬੱਚਾ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ।           ( ਕਰਤਾ-ਕਿਰਿਆ )

                3.                                              ਬੱਚੇ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ ।                                     ( ਕਰਤਾ-ਕਰਮ )                      

                4.                                              ਬੱਚੇ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ।     ( ਮੇਲ-ਯੁਕਤ )

        ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ/ਸ਼ਬਦ ਰੂਪਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਮੇਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ :

        1.  ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਾਂਵ : ਚੰਗਾ ਮੁੰਡਾ , ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ , ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ , ਚੰਗੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ।

        2.  ਪੜਨਾਂਵ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ : ਮੈਂ ਜਾਵਾਂ , ਉਹ ਜਾਵੇ , ਅਸੀਂ ਜਾਈਏ , ਤੁਸੀਂ ਜਾਵੋ ।

        3.  ਪੜਨਾਂਵ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ : ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ , ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਤੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਤੁਸੀਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ।

        4.  /ਦਾ/ ਸੰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਨਾਂਵ : ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਮਾਮਾ , ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮਾਮੀ , ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਮਾਮੀਆਂ ।

        5.  ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ : ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ , ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਧੀਆਂ , ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਚਾਹ ਪੀਤੀ ।

        6.  ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ : ਕੁੱਤਾ ਕਾਲਾ ਹੈ , ਕੁੱਤੇ ਕਾਲੇ ਹਨ ।  


ਲੇਖਕ : ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ,
ਸਰੋਤ : ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 15112, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-20, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਮੇਲ ਸਰੋਤ : ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼ (ਸ਼੍ਰੀਮਹਿਤ ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ), ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ- ਸਹਜ ਕੇਲ ਅਨਦ ਖੇਲ ਰਹੇ ਫੇਰ ਭਏ ਮੇਲ । ਵੇਖੋ ਮੇਲਿ ।


ਲੇਖਕ : ਮੁਖ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੰ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਸਿੰਘ,
ਸਰੋਤ : ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼ (ਸ਼੍ਰੀਮਹਿਤ ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ), ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 14665, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-03-14, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.