ਸਿੰਜ ਸਰੋਤ : ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ

ਸਿੰਜ : ਜੌਨ ਮਿਲਿੰਗਟਨ ਸਿੰਜ ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਲੇ ਬੋਆਇ ਆਫ਼ ਦਾ ਵੈਸਟਰਨ ਵਰਲਡ ਅਤੇ ਰਾਈਡਰਜ਼ ਟੂ ਦਾ ਸੀਅ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਕੀ ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਹਨ । ਇਹ ਡਬਲਯੂ. ਬੀ. ਯੇਟਸ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਗਰੈਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡਬਲਿਨ ਵਿਖੇ ਐਬੀ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ । ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਐਡਮੰਡ ਜੌਨ ਮਿਲਿੰਗਟਨ ਸਿੰਜ ( John Millington Synge ) ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 1871 ਨੂੰ ਡਬਲਿਨ ਨੇੜੇ ਰੈਥਫਾਰਨਹਮ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ । 1872 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਜ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ । ਸਿੰਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਟ੍ਰਿਨਟੀ ਕਾਲਜ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ 1892 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1893 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਇਲਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਰਮਨੀ ਗਿਆ । 1896 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਿਖੇ ।

1896 ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੰਜ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂ ਬੀ. ਯੇਟਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ :

          ਤੂੰ ਪੈਰਿਸ ਛੱਡ ਦੇ , ਤੂੰ ਰੇਸੀਨ ਅਤੇ ਆਰਥਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਕੋਈ ਸਿਰਜਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਂਗਾ । ਸਾਈਮਨਜ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਆਲੋਚਕ ਰਹੇਗਾ । ਤੂੰ ਐਰਨ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਹਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਹੋਵੇ । ਫਿਰ ਉਸ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ।

        ਸਿੰਜ ਨੇ 1898 ਤੱਕ ਯੇਟਸ ਦੇ ਮਸ਼ਵਰੇ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਿਆ , ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਫੇਰੀਆਂ ਪਾਈਆਂ । ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ।

        ਸਿੰਜ ਨੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ । 24 ਮਾਰਚ 1909 ਨੂੰ ਸਿੰਜ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੇਰੀ ਓਨੀਲ ਨਾਲ ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।

        ਐਰਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੋਕਯਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ , ਇਨ ਦਾ ਸ਼ੈਡੋ ਆਫ਼ ਦਾ ਗਲੈਨ ( 1903 ) ਰਾਈਡਰਜ਼ ਟੂ ਦਾ ਸੀ  ( 1904 ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । 1907 ਵਿੱਚ ਦਾ ਪਲੇ ਬੁਆਇ ਆਫ਼ ਦਾ ਵੈਸਟਰਨ ਵਰਲਡ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵੀ ਇਸੇ ਹੀ ਤਜਰਬੇ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਰਵੱਈਏ ਤੇ ਕਠੋਰ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਦੰਗੇ ਭੜਕ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ 1911 ਵਿੱਚ ਐਬੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਤਾਂ ਆਇਰਿਸ਼-ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ । ਇਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਨਾਟਕ ਦੇਇਰਦਰੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਸਾਰੋਜ਼ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਆਇਰਿਸ਼ ਦਾਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਨਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ , ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ 1910 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।

        ਸਿੰਜ ਦਾ ਨਾਟਕ ਦਾ ਐਰਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼   ਨਾ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਸੰਗੀਤਮਿਕ ਤੇ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਪੱਛਮੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਗੇਲਿਕ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕਿਰਸਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਣੀ ਵਾਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ । ਸਿੰਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਗੇਲਿਕ ਵਾਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ।

        ਸਿੰਜ ਨੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਪਰ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ।


ਲੇਖਕ : ਰਵਿੰਦਰ ਪਵਾਰ,
ਸਰੋਤ : ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 977, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-17, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.