ਹਿੰਦੀ ਸਰੋਤ : ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ

ਹਿੰਦੀ : ਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਦੇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ , ਉਤਰਾਖੰਡ , ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ , ਰਾਜਸਥਾਨ , ਹਰਿਆਣਾ , ਦਿੱਲੀ , ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ , ਬਿਹਾਰ , ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਦਫ਼ਤਰੀ ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ 1965 ਤੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ , ਪਰ ਹਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਹ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਾਲੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ।

 

        ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੈ । ਪਰ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਉਸ ਰੂਪ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ , ਜਿਸ ’ ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ । ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ । ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਨਾਂ ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਚਾਰਨ-ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਪਰ ਤੰਗ ਧਾਰਮਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ- ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਉਪਬੋਲੀਆਂ ਹਨ । ਹਿੰਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ 22 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ।

        ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹਿੰਦੀ ਕੋਈ 35 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪੰਜਾਵੇਂ ਨੰਬਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਇਸਦੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਦੇ ਲਗਪਗ ਬੁਲਾਰੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ , ਨੇਪਾਲ , ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ , ਮਾਰੀਸ਼ਸ , ਯਮਨ ਅਤੇ ਫਿਜੀ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ । ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਫਿਜੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ।

        ਇੱਥੇ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਪਰ ਦਿੱਤੀ 35 ਕਰੋੜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਭੋਜਪੁਰੀ , ਅਵਧੀ , ਮੈਥਿਲੀ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰੂ ਰਾਇ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਰਾਇ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ਨ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ।

        ਹਿੰਦੀ ਭਾਰਤੀ-ਆਰੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਵ-ਭਾਰਤੀ- ਆਰੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਪੰਜਾਬੀ , ਗੁਜਰਾਤੀ , ਮਰਾਠੀ , ਉੜੀਆ , ਬੰਗਾਲੀ , ਅਸਾਮੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ । ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ।

        ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਮੂਲ ਸ੍ਰੋਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ : ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਾਂ-ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ਾਂ- ਹਿੰਦੀ । ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਮੁੱਢ 1000 ਈਸਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਬੱਝਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਉਹ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ , ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅਜੋਕੀਆਂ ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ( ਪੰਜਾਬੀ , ਗੁਜਰਾਤੀ , ਮਰਾਠੀ , ਉੜੀਆ , ਬੰਗਾਲੀ , ਅਸਾਮੀ , ਨੇਪਾਲੀ ਆਦਿ ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਕਸ਼ੇ `ਤੇ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ।

        ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਉਪਬੋਲੀਆਂ ਇਹ ਹਨ : ਖੜੀ ਬੋਲੀ ( ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ) , ਬ੍ਰੱਜੀ ( ਦੱਖਣੀ-ਕੇਂਦਰੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ) , ਬੁੰਦੇਲੀ ( ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕੇ ) , ਹਰਿਆਣਵੀ ( ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ) , ਰਾਜਸਥਾਨੀ ( ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ) , ਅਵਧੀ ਅਤੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ( ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ) । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੜੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਬੋਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।

ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਧੁਨੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ 10 ਸ੍ਵਰ ਅਤੇ 33 ਵਿਅੰਜਨ ਹਨ । ਇਹ ਸੂਚੀਆਂ ਨਿਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ :

        ਸ੍ਵਰ :

                                    ਅ , ਆ , ਇ , ਈ , ਉ , ਊ , ਏ , ਐ , ਓ , ਔ

        ਵਿਅੰਜਨ :

                  ਕ , ਖ , ਗ , ਘ , ਙ , ਚ , ਛ , ਜ , ਝ , ਞ , ਟ , ਠ , ਡ , ਢ , ਣ , ਤ , ਥ , ਦ , ਧ , ਨ , ਪ , ਫ , ਬ , ਭ , ਮ , ਯ , ਰ , ਲ , ਵ , ੜ , ਸ਼ , ਸ , ਹ

        ਇੱਥੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਘ , ਝ , ਭ , ਢ , ਧ ਅੱਖਰ ਜੋ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ , ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਬ , ਅ , ਸ , ਫ ਅਤੇ ਬ ਹਨ । ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਸੁਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਪਰ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਘੋਸ਼ਤਾ ਨੂੰ । ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ , ਗ਼ , ਜ਼ , ਫ਼ ਧੁਨੀਆਂ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ , ਪਰ ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਵਰਗ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਧੁਨੀਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ।

        ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਹਿੰਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਿਯੋਗਾਤਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਮੈਥੋਂ = ਮੁਝ ਸੇ , ਘਰੇ = ਘਰ ਮੇਂ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਿੰਦੀ ਨਾਲੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ।

        ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ :

                                ਵਿਸ਼ਾ   ਕਰਮ           ਕਿਰਿਆ

                            लड़के ने किताब पढ़ी ।

        ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਲੱਛਣ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੋਂਦ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਕੱਢ ਲਿਆ , ਦੇ ਦਿੱਤਾ , ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ । ਹਿੰਦੀ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਢੁੱਕਵੀਂ ਲਿਪੀ ਹੈ ।


ਲੇਖਕ : ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ,
ਸਰੋਤ : ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 2404, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-19, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਹਿੰਦੀ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਹਿੰਦੀ [ ਨਾਂਇ ] ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [ ਵਿਸ਼ੇ ] ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ , ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ , ਭਾਰਤੀ


ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ (ਸੰਪ.),
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 2391, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-02-24, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਹਿੰਦੀ ਸਰੋਤ : ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਹਿੰਦੀ . ਹਿੰਦ ਦਾ ਵਸਨੀਕ. ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ । ੨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ । ੩ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਰਣਮਾਲਾ । ੪ ਯੂ. ਪੀ. ਦੀ ਬੋਲੀ , ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੀ ਹੈ । ੫ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ । ੬ ਸਿੰਧੀ ਦੇ ਥਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ.


ਲੇਖਕ : ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ,
ਸਰੋਤ : ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 2105, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-10-15, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.