ਅੰਤਰਾ ਸਰੋਤ : ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ

ਅੰਤਰਾ : ਗੀਤ ਜਾਂ ਗਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾ ਦੋ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਗਤ ਅਥਵਾ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅੰਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਗੀਤ ਜਾਂ ਗਤ ਦੀ ਬੰਦਸ਼ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਇਆਂ ਜੋ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਅੰਤਰਾ ਦਾ ਹੈ । ਅੰਤਰਾ ਸ਼ਬਦ ‘ ਅੰਤਰ` ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ । ਅੰਤਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਹੋ ਭਾਵ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਗੀਤ ਜਾਂ ਗਤ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ ।

  ਸਥਾਈ ਵਾਂਗ ਅੰਤਰੇ ਦੀਆਂ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਪੰਕਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ-ਘੱਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਅੰਤਰੇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਖੇਤਰ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਮੱਧ ਸਪਤਕ ਦੇ ਮੱਧਿਅਮ /ਪੰਚਮ ਸ੍ਵਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਤਾਰ ਸਪਤਕ ਦੇ ਗ , ਮ , ਪ ਸ੍ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਪਤਕ ਦੇ ਗਂ , ਮਂ , ਪਂ ਤੱਕ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮੱਧ ਅਤੇ ਤਾਰ ਸਪਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪੰਕਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਈ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੰਦਿਸ਼ , ਗਤ ਜਾਂ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ :

  ਸਥਾਈ :               ਸਾਧੋ ਗੋਬਿੰਦ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਵਉ ॥

ਮਾਨਸ ਜਨਮ ਅਮੋਲਕੁ ਪਾਇਓ

                                    ਬਿਰਥਾ ਕਾਹਿ ਗਵਾਵਉ ॥ 1 ॥ ਰਹਾਉ

  ਅੰਤਰਾ :               ( 1 ) ਪਤਿਤ ਪੁਨੀਤ ਦੀਨ ਬੰਧ

                                    ਹਰਿ ਸਰਨਿ ਤਾਹਿ ਤੁਮ ਆਵਉ ॥

                                    ਗਜ ਕੋ ਤ੍ਰਾਸੁ ਮਿਟਿਓ ਜਿਹ ਸਿਮਰਤ

                                    ਤੁਮ ਕਾਹੇ ਬਿਸਰਾਵਉ ॥ 1 ॥

                                    ( 2 ) ਤਜ ਅਭਿਮਾਨੁ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਫੁਨਿ

                                    ਭਜਨ ਰਾਮ ਚਿਤੁ ਲਾਵਉ ॥

                                    ਨਾਨਕ ਕਹਤੁ ਮੁਕਤਿ ਪੰਥੁ ਇਹੁ

                        ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਇ ਤੁਮ ਪਾਵਉ ॥

( ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ , ਪੰਨਾ-219 )


ਲੇਖਕ : ਡੀ.ਬੀ.ਰਾਏ,
ਸਰੋਤ : ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 2719, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-17, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਅੰਤਰਾ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਅੰਤਰਾ [ ਨਾਂਪੁ ] ਟੇਕ , ਰਹਾਓ , ਰੁਕਣ ਦਾ ਭਾਵ ( ਸੰਗੀ ) ਗੀਤ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪਦ; ਇਕ ਪਿਛੋਂ ਦੂਜਾ


ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ (ਸੰਪ.),
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 2695, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-02-24, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਅੰਤਰਾ ਸਰੋਤ : ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਅੰਤਰਾ . ਸੰਗ੍ਯਾ— ਟੇਕ ( ੎ਥਾਈ— ਰਹਾਉ ) ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ , ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਤੁਕਾਂ. ਉਹ ਪਦ ਅਤੇ ਵਾਕ , ਜੋ ਰਹਾਉ ਦੀ ਤੁਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਾਏ ਜਾਣ । ੨ ਫਾਸਲਾ. ਵਿੱਥ । ੩ ਪੜਦਾ. ਆਵਰਣ. “ ਜਿਨ ਕੈ ਭੀਤਰਿ ਹੈ ਅੰਤਰਾ । ਜੈਸੇ ਪਸੁ , ਤੈਸੇ ਉਇ ਨਰਾ.” ( ਭੈਰ ਨਾਮਦੇਵ ) ੪ ਯੋਗ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਰਾ ਉਸ ਵਿਘਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ , ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਇਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਵੇ. ਦੇਖੋ , ਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ ੧— ੩੦ । ੫ ਕ੍ਰਿ. ਵਿ— ਸਿਵਾਇ. ਬਿਨਾ.


ਲੇਖਕ : ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ,
ਸਰੋਤ : ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 2441, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-08-12, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.