ਪਿੱਚ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼

ਪਿੱਚ : ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸ਼੍ਰਵਣੀ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੈ । ਘੰਡੀ ਦੇ ਅੰਦਰਵਾਰ ਸਾਹ ਨਾਲੀ ਦੇ ਉਪਰ ਮਾਸ ਪੱਠਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਯੰਤਰ ਟਿਕਿਆ ਹੈ । ਮਾਸ ਪੱਠਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵਲ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਮਾਸ ਪੱਠਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਗਲੋਟਲ ਧੁਨੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਲਵ ਵਜੋਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੁਰ-ਤੰਦਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰ-ਤੰਦਾਂ ਵਿਚ ਕੰਬਣੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕੰਬਣੀ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ( Frequency ) ਲਗਾਤਾਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ । ਸੁਰ-ਤੰਦਾਂ ਦੀ ਕੰਬਣੀ ਨੂੰ ਪਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੁਰ-ਤੰਦਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨੂੰ ਹਾਟਜ਼ ( Hertz ) ਦੀ ਗਣਨਾ ਰਾਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵ 440Hz = 440CPS ( ਸਾਇਕਲ ਪਰ ਸੈਕਿੰਡ ) । ਜਦੋਂ ਸੁਰ-ਤੰਦਾਂ ਦੀ ਕੰਬਾਹਟ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਉਚੀ ਪਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਸੁਰ-ਤੰਦਾਂ ਦੀ ਕੰਬਾਹਟ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨੀਵੀਂ ਪਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੁਰ-ਤੰਦਾਂ ਦੀ ਕੰਬਾਹਟ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾ ਉਚੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨੀਵੀਂ ਹੋਵੇ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਪਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਿੱਚ ਦੇ ਉਤਰਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸੁਰ ਜਾਂ ਵਾਕ-ਸੁਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਪਿੱਚ ਦਾ ਵਧਣਾ ਜਾਂ ਘਟਣਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪੱਧਰ ’ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੁਰ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵਾਕ \ ਉਪਵਾਕ ਤੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਾਕ-ਸੁਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਵਧਣ ਘਟਣ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਧੁਨੀ-ਵਿਉਂਤ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।


ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ,
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 1514, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-21, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਪਿੱਚ ਸਰੋਤ : ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਪਿੱਚ . ਸੰ. पिच्च. ਕਤਰਨਾ , ਚੀਰਨਾ , ਦਬਾਉਂਣਾ.


ਲੇਖਕ : ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ,
ਸਰੋਤ : ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 1322, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-01-06, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.