ਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼

ਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ : ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਵਾਂਸ਼-ਵਿਉਂਤ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਵਿਕਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ : ( i ) ਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ( ii ) ਅਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ । ਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਵਿਕਾਰੀ ਪਿਛੇਤਰ ਵਿਆਕਰਨਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪਾਂਤਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਘਟੋ ਘਟ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਆਕਰਨਕ ਸ਼ਰੇਣੀ ( ਲਿੰਗ , ਵਚਨ , ਕਾਲ ਆਦਿ ) ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪਾਂਤਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨਕ ਸ਼ਰੇਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਅਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ : ‘ ਕਿ , ਨੇ , ਨੂੰ , ਪਰ , ਤੋਂ , ਫਿਰ’ ਆਦਿ ਅਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ‘ ਮੁੰਡਾ , ਪਿਆਰਾ , ਪੜ੍ਹਦਾ , ਲਿਖਦਾ’ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਥੇ ਇਕ ਗੱਲ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ( ਨਾਂਵ , ਪੜਨਾਂਵ , ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ) ਬਾਕੀ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਰੇਣੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਭਾਂਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਭਾਂਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਹਰੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਨਾਂਵ , ਪੜਨਾਂਵ , ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਸ਼ਰੇਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ : ਮੁੰਡਾ , ਮੁੰਡੇ , ਮੁੰਡਿਆਂ ਆਦਿ , ਪੜਨਾਂਵ : ਮੈਂ , ਅਸੀਂ , ਤੂੰ , ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ , ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ : ਹੈ , ਹਨ , ਸੀ , ਸਨ , ਸੋ ਆਦਿ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਰਟੀਕਲਜ਼ , ਨਿਰੋਲ ਅਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਵੇਂ : ਹੀ , ਵੀ , ਈ , ਨਾ , ਨਹੀਂ ਆਦਿ । ਬਾਕੀ ਬਚਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ : ਅਵਿਕਾਰੀ ਸਬੰਧਕ ( ਨੇ , ਨੂੰ , ਤੋਂ ) , ਵਿਕਾਰੀ ਸਬੰਧਕ ( ਦਾ , ਦੇ , ਦੀ , ਦੀਆਂ ) , ਅਵਿਕਾਰੀ ਯੋਜਕ ( ਕਿ , ਤੇ ਅਤੇ ਜੇ ) , ਵਿਕਾਰੀ ਯੋਜਕ ( ਜੋ , ਜਿਹੜਾ ) , ਅਵਿਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ( ਲਾਲ , ਗਰਮ , ਸੁੰਦਰ , ਸਾਫ ) , ਵਿਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ( ਸੋਹਣਾ , ਸੋਹਣੇ , ਸੋਹਣੀ , ਸੋਹਣੀਆਂ ) ਨੋਟ : ਕਿਰਿਆ ਸ਼ਬਦਵਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਵਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੇ ਕਿਰਿਆ ਧਾਤੂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਅਵਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ : ਮੁੰਡਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ , ਕੁੜੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ , ਕੁੜੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ।


ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ,
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 3207, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-21, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.