ਵਿਰੋਧਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼

ਵਿਰੋਧਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ : ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ , ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜੁਗਤ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਨਾਰਥਕ , ਵਿਰੋਧਾਰਥਕ , ਆਦਿ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਵਿਰੋਧਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਜੇਕਰ ਸੀਮਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹਾਂ-ਪੱਖ ਵਿਚ ਅਤੇ ਨਾਂ-ਪੱਖ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਵਾਕ ਦੇ ਪੱਧਰ ’ ਤੇ ‘ ਉਹ ਰੋਂਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਰੋਂਦਾ ਹੈ ? ਉਹ ਰੋਂਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਰੋਂਦਾ ਨਹੀਂ’ , ਆਦਿ ਵਾਕ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਢਾਂਚਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ । ਵਿਰੋਧਾਰਥਕਤਾ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਉਲਟ ਹੋਣ , ਜਿਵੇਂ : ਨਿੱਕਾ ਤੇ ਵੱਡਾ , ਖਰਾ ਤੇ ਖੋਟਾ , ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ , ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ , ਵਧੀਆ ਤੇ ਘਟੀਆ , ਅੁਚਾ ਤੇ ਨੀਵਾਂ , ਅਸਲ ਤੇ ਨਕਲ , ਆਦਿ ਵਿਰੋਧਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ । ਵਿਰੋਧਾਰਥਕਤਾ ਸ਼ੂਚਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ : ਉਹ ਵਿਰੋਧਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਜਿਨ੍ਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਪਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਣ , ਜਿਵੇਂ : ਖਾਲੀ ਤੇ ਭਰਿਆ , ਛੋਟਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਆਦਿ । ਦੂਜੀ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਇਕੋ ਹੋਵੇ ਪਰ ਵਿਰੋਧਾਰਥਕਤਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਅਗੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ : ਅਰਥ-ਬੇਅਰਥ , ਔਲਾਦ-ਬੇਔਲਾਦ , ਸਮਝਦਾਰ-ਬੇਸਮਝ , ਇਕ-ਅਨੇਕ , ਕਾਬਿਲ-ਨਾਕਾਬਿਲ , ਗੁਣ-ਅਵਗੁਣ , ਸਦਾਚਾਰ-ਦੇਰਾਚਾਰ , ਉਪਯੋਗ-ਦੁਰਉਪਯੋਗ , ਲਾਇਕ-ਨਾਲਾਇਕ ਆਦਿ


ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ,
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 20415, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-21, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.