ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼

ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਦੋ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ‘ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ ਸੀ’ ਹਨ । ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਵਿਆਕਰਨਾਂ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਰੇਣੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਰੇਣੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ । ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ‘ ਸੀ’ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਤੇ ਵਚਨ ਲਈ ਰੂਪਾਂਤਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ‘ ਹੈ’ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ ਅਤੇ ਵਚਨ ਤੇ ਪੁਰਖ ਲਈ ਰੂਪਾਂਤਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ : ‘ ਸਾਂ \ ਸੀ , ਸੈਂ \ ਸੀ , ਸੋ \ ਸੀ , ਸਨ \ ਸੀ’ ਅਤੇ ‘ ਹਾਂ , ਹੈਂ \ ਹੋ , ਹੈ \ ਹਨ’ । ‘ ਸੀ’ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ : ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਖ : ਇਕ ਵਚਨ , ਬਹੁਵਚਨ ਲਈ : ਸੈਂ \ ਸੀ - ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਸਾਂ \ ਸੀ , ਅਸੀਂ ਸਕੂਲ ਗਏ ਸਾਂ \ ਸੀ , ਦੂਜਾ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ : ਸੈਂ \ ਸੀ - ਤੂੰ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਸੈਂ \ ਸੀ , ਦੂਜਾ ਪੁਰਖ ਬਹੁਵਚਨ - ਤੁਸੀਂ ਸਕੂਲ ਗਏ ਸੋ \ ਸੀ , ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ : ਸੀ - ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਸੀ , ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ ਬਹੁਵਚਨ : ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਏ ਸੀ \ ਸਨ । ‘ ਹੈ’ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ \ ਬਹੁਵਚਨ ਲਈ : ‘ ਹੈਂ’ - ਤੂੰ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ , ਦੂਜਾ ਪੁਰਖ ਬਹੁਵਚਨ ਲਈ ‘ ਹੋ’ - ਤੁਸੀਂ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦੇ ਹੋ , ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਲਈ ‘ ਹੈ’ - ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ ਬਹੁਵਚਨ ਲਈ : ‘ ਹਨ’ ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

              ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ , ਕਿਰਿਆ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ । ਜਿਸ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕੰਸ਼ ਵਿਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ ਕਿਰਿਆ ਰੂਪ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ ( ਹੈ \ ਸੀ ਸਮੇਤ ) ਤਾਂ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਕਿਰਿਆ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਕਿਰਿਆ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਆਕਰਨਕ ਲੱਛਣ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕੰਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਕਿਰਿਆ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ , ਸੰਚਾਲਕ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ ਰਹਿ’ ਕਿਰਿਆ ਗਤੀ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ ‘ ਸਕ’ ਕਿਰਿਆ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ ਅਤੇ ‘ ਜਾ’ ਕਰਮਵਾਰ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ ਆਦਿ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ , ਕਾਲ ਅਤੇ ਵਚਨ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਪਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ।


ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ,
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 1812, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-21, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.