ਕਾਰਕ ਸਰੋਤ : ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ

ਕਾਰਕ : ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਪੜਨਾਂਵ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵਟਾਉਂਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ ਲਿੰਗ ਪੱਖੋਂ ( ਲੜਕਾ-ਲੜਕੀ ) ਅਤੇ ਵਚਨ ਪੱਖੋਂ ( ਲੜਕਾ-ਲੜਕੇ ) । ਇਵੇਂ ਹੀ ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਪੜਨਾਂਵ ਸ਼ਬਦ ਕਾਰਕ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਰੂਪ ਵਟਾਉਂਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ ‘ ਮੈਂ’ ਤੋਂ ‘ ਮੈਨੂੰ’ ‘ ਘਰ’ ਤੋਂ ‘ ਘਰੋਂ’ । ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਇਹ ਰੂਪ ਬਦਲੀ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਕਾਰਜ ’ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਹੇਠਲੇ ਦੋ ਵਾਕ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ :

                  1.            ਤੂੰ ਉਹਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ।

                  2.            ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ।

        ਇਹਨਾਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਾਕ ਵਾਲਾ ‘ ਤੂੰ’ ਦੂਜੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਤੈਨੂੰ’ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ‘ ਤੂੰ’ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਕੀ ਰੂਪ ਹਨ । ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ( 1 ) ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਤੂੰ’ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਪਰ ( 2 ) ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਤੈਨੂੰ’ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਵੱਲੋਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ।

        ਕਾਰਕ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਅਰਥ ਦੇ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਬਣਤਰ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਸੰਬੰਧਕ ( ਕੋਲ , ਤੋਂ , ਲਈ ਆਦਿ ) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :

                  3.          ਮੈਂ + ਕੋਲ = ਮੇਰੇ ਕੋਲ

                  4.          ਲੜਕਾ + ਕੋਲ = ਲੜਕੇ ਕੋਲ

        ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ :

                  5.          ਉਹ + ਬੁਲਾਇਆ = ਉਹ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ।

                  6.          ਮੈਂ + ਬੁਲਾਇਆ = ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ।

        ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ , ਲੜਕੇ , ਉਹਨੂੰ , ਮੈਨੂੰ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਮੈਂ , ਲੜਕਾ , ਉਹ , ਮੈਂ ਦੇ ਕਾਰਕੀ ਰੂਪ ਹਨ ।

        ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਾਰਕ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰਜ/ਅਰਥ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਦੋਹਾਂ ਆਧਾਰਾਂ `ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ । ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਕਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਵਿਆਕਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ।

        ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਪੜਨਾਂਵ ਕਾਰਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ ‘ ਮੈਂ’ ਤੋਂ ‘ ਮੈਨੂੰ’ , ‘ ਮੇਰਾ’ , ‘ ਮੈਥੋਂ’ ਜਾਂ ‘ ਘਰ’ ਤੋਂ ‘ ਘਰੇ’ , ‘ ਘਰੋਂ’ , ‘ ਘਰੀਂ’ । ਇਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਕ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ , ਮੇਰਾ ( ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ) , ਮੈਨੂੰ ( ਕਰਮ ਕਾਰਕ ) , ਮੈਥੋਂ ( ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕ ) ।

        ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਕ ਪੱਖੋਂ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ-ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ- ( I , me , my ) ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ( ਮੈਂ , ਮੈਨੂੰ , ਮੇਰਾ , ਮੈਥੋਂ ) । ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਕਾਰਕ ਪੱਖੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ ਜਿਵੇਂ ‘ home’ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਘਰ , ਘਰੇ , ਘਰੋਂ , ਘਰੀ । ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਕ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ :

        ( ੳ ) ਸਥਾਨ ਰਾਹੀਂ : ਦੋ ਵਾਕਾਂ ‘ ਸ਼ੇਰ ਆਦਮੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ ਆਦਮੀ ਸ਼ੇਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ । ’ ਵਿੱਚ ‘ ਆਦਮੀ’ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੱਖਰਾ ਹੈ । ਪਹਿਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਆਦਮੀ’ ਕਰਤਾ ( ਕਰਨ ਵਾਲਾ ) ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ( ਜਿਸ ’ ਤੇ ਕਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ) । ਪਰ ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਆਦਮੀ’ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

        ( ਅ ) ਪ੍ਰਤੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰਾਹੀਂ : ‘ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ’ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਜੁਗਿੰਦਰ’ ਅਤੇ ‘ ਸੁਰਿੰਦਰ’ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ‘ ਨੇ’ ਅਤੇ ‘ ਨੂੰ’ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਤਰਤੀਬ ਬਦਲ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਵਾਕ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ , ‘ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੂੰ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ ਦਾ ਅਰਥ ਉਹੀ ਹੈ , ਜੋ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ’ ਦਾ ਹੈ ।

        ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ , ਇੱਕ ਵਿਭਕਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸੰਬੰਧਕ । ਵਿਭਕਤੀ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ‘ ਘਰੋਂ’ ਵਿੱਚੋਂ ‘ ਤੋਂ’ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਕ ਵੱਖਰਾ , ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ‘ ਘਰ ਤੋਂ’ ਵਿੱਚ ‘ ਤੋਂ’ ਹੈ ।

        ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ ਤੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਕਾਰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ :

        ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕ : ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਕਾਰਕ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਯਾਨੀ ਕਿ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵਟਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ ਰਮੇਸ਼’ ਅਤੇ ‘ ਉਹ’ ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ :

                  7.          ਰਮੇਸ਼ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

                  8.          ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

        ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਣਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ ਤੇ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕ ਵਿਚਲਾ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਕਰਤਾ ਹੀ ਹੋਵੇ । ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਹੇਠਲੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜਨਾਂਵ ‘ ਉਹ’ ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ , ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ :

                  9.          ਰਮੇਸ਼ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

                  10.        ਰਮੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ।

        ਸੋ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਕੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਯਾਨੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

        ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ : ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਅਰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਜੋ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅਰਥ ਦੇਵੇ , ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ ਰਮੇਸ਼’ ਅਤੇ ‘ ਰਮੇਸ਼ ਨੇ’ ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ :

                  11.          ਰਮੇਸ਼ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ।

                  12.        ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ ।

        ਕਰਮ ਕਾਰਕ : ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਇਹ ਕਰਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਕਿਤਾਬ’ ਸ਼ਬਦ ਕਰਮ ਕਾਰਕ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ :

                  13.        ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ ।

        ਕਰਮ ਕਾਰਕ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ‘ ਨੂੰ’ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

                  14.        ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਸਤਿੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ।

        ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਾਰਕ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ‘ ਨੂੰ’ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਵਾਕ 15 ਵਿੱਚ ‘ ਤੈਨੂੰ’ ਵਿੱਚ ਹੈ :

                  15.        ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ।

        ਕਰਨ ਕਾਰਕ : ਕਰਨ ਕਾਰਕ ਕਿਸੇ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ‘ ਕੰਨੀਂ’ ਕਰਨ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ :

                  16.        ਮੈਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕੰਨੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ।

        ਕਰਨ ਕਾਰਕ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸੰਬੰਧਕ ‘ ਨਾਲ’ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ :

                  17.        ਮੈਂ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਸੱਪ ਮਾਰਿਆ ।

        ਸੰਪਰਦਾਨ ਕਾਰਕ : ਸੰਪਰਦਾਨ ਕਿਸੇ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਜਗਜੀਤ ਨੂੰ’ ਸੰਪਰਦਾਨ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ :

                  18.        ਸੁਖਪਾਲ ਨੇ ਜਗਜੀਤ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦਿੱਤੀ ।

        ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕ : ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਕੋਠਿਓਂ’ ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ :

                  19.        ਬੰਦਾ ਕੋਠਿਓਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ।

        ਅਪਾਦਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ‘ ਤੋਂ’ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ :

                  20.        ਬੰਦਾ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ।

        ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ : ਅਧਿਕਰਨ ਹੋ ਰਹੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਘਰੇ’ ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ :

                  21.        ਸਰਵਣ ਘਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

        ਅਧਿਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸੰਬੰਧਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਉੱਤੇ’ ਸੰਬੰਧਕ ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ :

                  22.        ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੈ ।

        ਸੰਬੋਧਨ ਕਾਰਕ : ਇਹ ਕਾਰਕ ਸੱਦੇ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਮੁੰਡਿਓ’ ਸੰਬੋਧਨ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ :

                  23.        ਮੁੰਡਿਓ! ਬੈਠ ਜਾਓ!

        ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ : ਦੋ ਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਦਾ’ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ :

                  24.        ਜਗਤਾਰ ਦਾ ਘਰ ਸੋਹਣਾ ਹੈ ।

        ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ ਵਿਭਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਤੇਰਾ’ ‘ ਤੂੰ’ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕੀ ਰੂਪ ਹੈ :

                  25.        ਤੇਰਾ ਘਰ ਸੋਹਣਾ ਹੈ ।

        ਸੰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਕ : ਕਿਸੇ ਸੰਬੰਧਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਕ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ‘ ਲੜਕੇ’ ਸੰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ :

                  26.        ਲੜਕੇ ਕੋਲ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ।

        ਕਾਰਕ ਸੰਬੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ । ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਕ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅਰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਨਿਖੇੜਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ । ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਾਰਕ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਰੂਪ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ ਤੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ ਤੇ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇਠਲੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ‘ ਸੋਟਾ’ ਦਾ ਕਾਰਕ ਇੱਕੋ ਹੀ , ਯਾਨੀ ਕਿ ਸੰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ :

                  27.        ਉਸ ਨੇ ਸੋਟੇ ਤੋਂ ਰੱਸੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ।

                  28.        ਉਸ ਨੇ ਸੋਟੇ ਨਾਲ ਸੱਪ ਮਾਰਿਆ ।

                  29.        ਉਸ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਸੋਟੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ।

        ਪਰ ਅਰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ ਤੇ ( 27 ) ਵਿੱਚ ‘ ਸੋਟਾ’ ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ , ( 28 ) ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ , ਅਤੇ ( 29 ) ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ । ਸੋ ਕਾਰਕ ਦੀਆਂ ਰੂਪ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ’ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ’ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਖੇੜੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ , ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਕਾਰਕ ਬਣਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।


ਲੇਖਕ : ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ,
ਸਰੋਤ : ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 20474, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-19, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਕਾਰਕ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼

ਕਾਰਕ : ਕਾਰਕ ਇਕ ਵਿਆਕਰਨਕ ਸ਼ਰੇਣੀ ਹੈ । ਕਾਰਕ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਾਕ ਵਿਚ ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕੰਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਵਾਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਾਕੰਸ਼ਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ ਦਾ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਿਵੇਕਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਬਦਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਕਾਰਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਕ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਹਰ ਕਾਰਕ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਵਾਕਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਦੂਜੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਵਾਕਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਕਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਵਾਕ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਾਕਾਤਮਕ-ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਬੰਧ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ : ( i ) ਗੁਪਤ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਵਾਕਾਤਮਕ-ਸਬੰਧ ਅਤੇ ( ii ) ਪਰਤੱਖ ਪੱਧਰ ’ ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਕਾਰਕ-ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਗਟਾ । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਨਕਾਰ ਪਾਣਿਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੌਮਸਕੀ , ਐਂਡਰਸਨ , ਫਿਲਮੋਰ , ਚੇਫ , ਆਦਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਦਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕਾਰਕੀ ਪਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਦਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਕਰਕੇ ਇਕੋ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।

              ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਕੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ : ( i ) ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਰਨ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਰਾਹੀਂ , ( ii ) ਸਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ( iii ) ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ’ ਤੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ । ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਥਾਨਮੁਕਤ ( Nonconfigurational ) ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਾਰਕ ਸਬੰਧ ’ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ । ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਜਦੋਂ ਸਥਾਨ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ : ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਮੈਥੋਂ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ , ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਮੈਥੋਂ । ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ ਤੇ ਵਾਕਾਤਮਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਅਧਾਰ ’ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ‘ ਸਧਾਰਨ , ਕਰਨ , ਅਪਾਦਾਨ , ਅਧਿਕਰਨ , ਸੰਪਰਦਾਨ , ਸੰਬੋਧਨ ਆਦਿ ਕਾਰਕ ਸਵੀਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕ ਵਿਚ ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਬਦ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕੰਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਕਰਨਕ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ : ਬੱਚਾ ਰੋਂਦਾ ਹੈ , ਬੱਚਾ ਚਾਹ ਪੀਂਦਾ ਹੈ , ਮੁੰਡੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਸਬੰਧਕੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਬੰਧਕਾਂ ( ਨੇ , ਨੂੰ ) ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਸਬੰਧਕ ਵਾਕੰਸ਼-ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਰਨ ਨਾਲ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਸਬੰਧਕਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਂਵ ਆਪਣੀ ਰੂਪਾਵਲੀ ਦੇ ਸਬੰਧਕੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ : ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ , ਮਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ । ਕਰਨ ਕਾਰਕ ਰਾਹੀਂ ਵਾਕ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਢੰਗ ਜਾਂ ਸਾਧਨ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ( -ਈਂ ) ਅੰਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ‘ ਰਾਹੀਂ , ਨਾਲ , ਦੁਆਰਾ’ ਸਬੰਧਕ ਭਾਵ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ : ‘ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ’ , ‘ ਜੋਰੀਂ ਮੰਗੇ ਦਾਨ ਵੇ ਲਾਲੋ’ । ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕ ਦੇ ਵਾਕਾਤਮਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ , ਵਿਚਾਰ , ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਰੂਪ ਪੱਖ ਤੋਂ ਨਾਵਾਂ , ਪੜਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ( -ਓਂ ) , ( -ਇਓਂ ) , ( -ਥੋਂ ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅਪਾਦਾਨ-ਸੂਚਕ ਸਬੰਧਕ ( ਤੋਂ ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ : ਘਰੋਂਘਰ + ਤੋਂ , ਕਾਲਿਓਂਕਾਲੇ + ਤੋਂ ਆਦਿ । ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ ਰਾਹੀਂ ਨਾਂਵ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਦਰਿਸ਼ ਭਾਵ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ( -ਏ , -ਈਂ ) ਅੰਤਕ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ‘ ਵਿਚ’ ਸਬੰਧਕ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ : ਉਹ ਪੈਰੀਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ , ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ... , ਖੇਤੀਂਖੇਤ + ਈਂਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਆਦਿ । ਸੰਪਰਦਾਨ ਕਾਰਕ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ , ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਕਾਰਜ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਜੁੜਨ ਦਾ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਨਾਂਵ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ‘ -ਏ , -ਈ’ ਅੰਤਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ‘ ਨੂੰ , ਲਈ , ਵਾਸਤੇ’ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ : ਸੌਹਰੀਂਸਹੁਰਿਆਂ ਨੂੰ , ਉਹ ਪਟਿਆਲੇ ਗਿਆ ਹੈਉਹ ਪਟਿਆਲੇ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ ਆਦਿ । ਸੰਬੋਧਨ ਕਾਰਕ , ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾਂਵ , ਵਾਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ । ਸੰਬੋਧਨ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ( -ਇਆ , -ਇਉਂ , -ਓ ਅਤੇ -ਆ ) ਅੰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ : ‘ ਮੁੰਡਿਆ , ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਸੀ; ਦੋਸਤੋ , ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੋ ।


ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ,
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 20445, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-21, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਕਾਰਕ ਸਰੋਤ : ਜੁਗਰਾਫ਼ੀਏ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

Factor ( ਫ਼ੈਕਟਅ * ) ਕਾਰਕ : ( i ) ਇਹ ਇਕ ਕਾਰਨ ( cause ) ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ( effect ) ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਵਿਚੱਲ ( variable ) ਹੋਰਾਂ ਵਿਚੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ( variation ) ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ( ii ) ਵਿਚੱਲਾਂ ਦਾ ਇਕ ਝੁੰਡ ਜਾਂ ਪਰਵਾਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਣਨਖੰਡ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ( factor analysis ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।


ਲੇਖਕ : ਸ. ਸ. ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਜ. ਪ. ਸਿੰਘ,
ਸਰੋਤ : ਜੁਗਰਾਫ਼ੀਏ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 20438, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-01-29, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਕਾਰਕ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਕਾਰਕ 1 [ ਨਾਂਪੁ ] ਕਾਕ , ਡਾਟ 2 [ ਨਾਂਪੁ ] ਏਜੰਟ , ਕਾਰਿੰਦਾ 3 [ ਨਾਂਪੁ ] ( ਭਾਵਿ ) ਵਿਆਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ/ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ


ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ (ਸੰਪ.),
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 20415, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-02-24, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਕਾਰਕ ਸਰੋਤ : ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਕਾਰਕ . ਸੰ. ਵਿ— ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਕਰਤਾ. ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇ੄ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਜੈਸੇ— ਸੁਖਕਾਰਕ , ਦੁਖਕਾਰਕ ਆਦਿ । ੨ ਸੰਗ੍ਯਾ— ਵ੍ਯਾਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗ੍ਯਾ ਅਥਵਾ ਸਰਵਨਾਮ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ , ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ. Case. ਕਾਰਕ ਛੀ ਹਨ—

ਕਰਤਾ , ਕਰਮ , ਕਰਣ , ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ , ਅਪਾਦਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਰਣ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ੄੄਎੢ ਵਿਭਕਤੀ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਸਭੋ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ.2

ਉਦਾਹਰਣ—

( ੳ ) ਕਰਤਾ— ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ.

( ਅ ) ਕਰਮ— ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਾਇਆ.

( ੲ ) ਕਰਣ— ਕਲਮ ਨਾਲ ਲਿਖੋ.

( ਸ ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ— ਮੇਰੇ ਲਈ ਘੋੜਾ ਲਿਆਓ.

( ਹ ) ਅਪਾਦਾਨ— ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੋਂ ਪੋਥੀ ਲੈ ਆਓ.

( ਕ ) ਸੰਬੰਧ— ਬਾਬੇ ਕਾਲੂ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਜਗਤ ਦੇ ਉਧਾਰ ਹਿਤ ਆਇਆ.

( ਖ ) ਅਧਿਕਰਣ— ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.

੩ ਦੇਖੋ , ਡਾਟ.


ਲੇਖਕ : ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ,
ਸਰੋਤ : ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 20024, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-10-30, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਕਾਰਕ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼–ਜਿਲਦ ਸੱਤਵੀਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ

ਕਾਰਕ : ਕਾਰਕ ਕੁਢੱਬੇ , ਪਤਲੇ ਅਤੇ ਮੋਮ-ਵਰਗੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਤਹਿ ਚੜ੍ਹੇ ਅਜਿਹੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਿੱਲੜਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਭਾਵੇਂ ਹੈਕਬਰੀ ਦੇ ਤਣੇ ਉਤਲੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਵਧੇ ਅਤੇ ਉੱਭਰੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਭੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਛਿੱਲੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਓਕ ਦੀ ਛਿੱਲ ਹੀ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਰਕ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ । ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਕ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿਚ “ ਪਾਅ ਸਾਂਟੋ” ਕਿਲਮਿਏਰਾ ਕੋਰੀਏਸੀਆ ( Keilmeyera Coriacea ) ਅਤੇ ਜਾਪਨ ਵਿਚ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਓਕ “ ਕਵੈਰਕੱਸ ਵੋਰੀਏਬਲੀਜ਼” ( Quercus variabilis ) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਾਰਕ ਓਕ ਪੁਰਤਗਾਲ , ਸਪੇਨ , ਦੱਖਣੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ , ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕੈਲਿਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਸਲ ਹੈ । ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਰਕ ਦੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ 50 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਤੋਂ 60 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਤਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

                  ਕਾਰਕ ਓਕ ਦੇ ਛਿੱਲੜ ਦੇ ਅੰਦਰਵਾਰ ਇਕਸਾਰ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤੰਤੂ ਪੁਨਰ-ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਉਪਰਲਾ ਛਿੱਲੜ ਉਤਾਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਤੰਤੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਾਰਕ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਕ ਪੂਰੇ ਵਧੇ-ਫੁੱਲੇ ਰੁੱਖ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 2 ਤੋਂ 7 ਸੈਂ.ਮੀ. ਮੋਟਾ ਛਿੱਲੜ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਾਰੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛਿੱਲੜਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਕ-ਸਲੈਬਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਾਰੀ ਹੋਈ ਛਿੱਲੜ ਸਲੈਬ ਖ਼ੁਰਦਰੀ ਅਤੇ ਬੇਕਾਇਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪੀਸਿਆ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੂਜੀ ਛਿੱਲੜ ਸਲੈਬ ਬੋਤਲਾਂ ਦੇ ਢੱਕਣ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ , ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਮਗਰਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛਿੱਲੜ-ਸਲੈਬਾਂ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।

                  ਕਾਰਕ ਦੇ ਤਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸੈੱਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 35 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਫ਼ੈਟੀ ਐਸਿਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਲਿਫ਼ਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੈੱਲ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰਖਦੇ ਹਨ । ਅਣਅਨੁਕੂਲ ਜਲਵਾਯੂ ਦਾ ਇਸ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਓਕ ਦੇ ਤਣੇ ਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

                  ਜਦੋਂ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੱਟ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਅਰਧ-ਗੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕ ਰਬੜ ਦੀ ਡਿਸਕ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਰਮ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਜਕੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸਿੱਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ਕ , ਸਾਫ਼ ਜਾਂ ਚਿਕਨੇ ਇਹ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਚੂਸਣ ( ਸਕਸ਼ਨ ) ਕੱਪ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਦਬਾਉ ਹੇਠ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਵਧੇਰੇ ਰਗੜ ਸਹਿਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧਤਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁੱਠਿਆਂ , ਆਵਾਜ਼-ਰਹਿਤ ਫ਼ਰਸ਼ , ਬਾਬਿਨ ਅਤੇ ਰੋਲਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇਕ ਹਲਕਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ।

                  ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਰੋਮ ਵਾਸੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਤਰਦਿਆਂ ਰਖਣ ਵਾਸਤੇ ( ਫਲੋਟ ) ਕਰਦੇ ਸਨ । ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰਖਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਮਗਰੋਂ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ , ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰਕ ਦੇ ਸੈੱਲ ਗ਼ੁਬਾਰੇ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਜਿਹੜੇ ਦਬਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਬਾਉ ਹਟਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਗੱਦੇਦਾਰ , ਪੈਕਿੰਗ ਆਦਿ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

                  ਕਾਰਕ ਰਸਾਇਣਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਦਾਸੀਨ ਹੈ । ਹਲਕੇ ਤੇਜ਼ਾਬਾਂ , ਖਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਬਨੀ ਘੋਲਕਾਂ ਦਾ ਇਸ ਉੱਤਰ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਡਾਟਾਂ , ਸਪਾਟਰਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਗ ਬਲਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਰਖਣ ਨਾਲ ਇਸ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸੁਆਦ-ਰਹਿਤ , ਗੰਧ-ਰਹਿਤ , ਸੁਆਦਲੀ ਛੋਹ ਵਾਲਾ ਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

                  ਕਾਰਕ ਵਿਚ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਯੋਗ ਇਕ ਰੋਧਕ ਅਤੇ ਧੁਨੀ-ਰੋਧੀ ਪਦਾਰਥ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੈਫ਼ਰੀਜਰੇਟਰਾਂ ਦੇ ਚੈਂਬਰਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ । ਰੰਗ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਕਰਕੇ , ਇਸ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਸਜਾਵਟੀ , ਸਾਧਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੈਸਕਟਾਂ , ਫਲੋਟ , ਹੱਥੇ , ਢੱਕਣ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ , ਬਫ਼ਰਜ਼ ਅਤੇ ਪੈਡ ਆਦਿ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਕ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਆਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

                  ਹ. ਪੁ.– – ਐਨ. ਬ੍ਰਿ. 6 : 501


ਲੇਖਕ : ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ,
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼–ਜਿਲਦ ਸੱਤਵੀਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 9424, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-09-24, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.