ਰਹਾਉ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਰਹਾਉ [ ਨਾਂਪੁ ] ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਭਾਵ , ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦਾ ਭਾਵ , ਠਹਿਰਾਅ; ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਗਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ


ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ (ਸੰਪ.),
ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ (ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ), ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 3925, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2014-02-25, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਰਹਾਉ ਸਰੋਤ : ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, ਗੁਰ ਰਤਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ।

ਰਹਾਉ : ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੰਗੀਤ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਹੈ । ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਚਉਪਦਿਆਂ ਜਾਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਦੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਦ ਆਮ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ‘ ਰਹਾਉ’ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ‘ ਟੇਕ ’ ਜਾਂ ‘ ਸਥਾਈ ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਠਹਿਰਨਾ ਜਾਂ ਰੁਕਣਾ । ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਦਿਆਂ/ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ‘ ਸਾਰਾਂਸ਼’ ਰੂਪ ਵਿਚ ‘ ਰਹਾਉ’ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ ਰਹਾਉ’ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਦੀਆਂ ਸੂਚਕ ਹਨ । ਕਈ ਵਡੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ‘ ਰਹਾਉ’ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ , ਉਥੇ ਇਹ ਉਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਦੀਆਂ ਸੂਚਕ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ ‘ ਸੁਖਮਨੀ ’ , ‘ ਸਿਧ-ਗੋਸਟਿ’ , ‘ ਓਅੰਕਾਰ ’ ਆਦਿ ਵਿਚ । ਕਈਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਰਹਾਉ ਵੀ ਲਿਖੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਰਹਾਉ ਦੇ ਭਾਵ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ , ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿ-ਉਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ( ‘ ਮਹਾਨਕੋਸ਼’ ) ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ‘ ਰਹਾਉ’ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਹ ਪਦ ਜੋ ਗਾਉਣ ਵੇਲੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਅੰਤਰੇ ਪਿਛੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ । ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ‘ ਰਹਾਉ’ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ , ਉਸ ਦਾ ਇਹੀ ਭਾਵ ਹੈ । ਇਸ ਨੂੰ ਟੇਕ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਡਾ. ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ( ‘ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ : ਪਰਬੰਧ ਤੇ ਪਾਸਾਰ’ ) ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ-ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਹਿਤ ‘ ਰਹਾਉ’ ਦਾ ਕੇਂਦਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ । ‘ ਰਹਾਉ’ ਦੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ-ਰਚਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰਕਾਰੀ ਸੰਚਾਲਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਹੈ ।

ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ , ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ‘ ਰਹਾਉ’ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਧਾਰ-ਸ਼ਿਲਾ ਵਲੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਜੇ ‘ ਰਹਾਉ’ ਵਾਲੀ ਤੁਕ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ’ ਤੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੁਕ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪੂਰਾ ਭਾਵ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਰਾਗ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਰਾਗ ਵਿਚ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ ਰਹਾਉ’ ਵਾਲੀ ਤੁਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੁਕ ਨਾਲ ਬਦਲਣ’ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਖੰਡਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।


ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ,
ਸਰੋਤ : ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, ਗੁਰ ਰਤਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ।, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 3581, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-03-10, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਰਹਾਉ ਸਰੋਤ : ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼ (ਸ਼੍ਰੀਮਹਿਤ ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ), ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਰਹਾਉ ( ਸੰ. । ਦੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ) ਰਾਗ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਚ ਸਥਾਈ , ਟੇਕ । ਗਵੱਯੇ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਗੌਣ ਦੇ ਤੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਆ ਕੇ ਟਿਕਣ , ਉਹ ਸਥਾਈ ਯਾ ਟੇਕ ਯਾ ਰਹਾਉ ਹੈ , ਜੈਸਾ ਕਿ ‘ ਰਹਿ ਰਹਿ ਕਹੀਏ ਏਕ ਸ੍ਵਰ ਸਥਾਈ ਤਾਕੋ ਨਾਮ * ’ । ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਹਾਉ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ੧ ਏਕੜਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਭਾਵ ਇਕ ਰਹਾਉ ਜਾਂ ਰਹਾਉ ਪਹਿਲਾ ਹੈ , ਕਿਉਂਕਿ ਇਕੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਰਹਾਉ ਦੂਜਾ , ਰਹਾਉ ਤੀਜਾ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ । ਇਕ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੂਜੇ ਤੀਜੇ ਤੋਂ ਅੱਡਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ ।

੨. ਅਰਥ ਕਰਨ ਵਿਚ ਰਹਾਉ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਬੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਰਹਾਉ ਦੀ ਤੁਕ ਤੋਂ ਚੁਕਿਆਂ ਬਿਵਸਥਾ ਠੀਕ ਲਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

੩. ( ਕ੍ਰਿ. । ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਣਾ ਤੋਂ ) ਰਹੋ , ਟਿਕੋ । ਯਥਾ-‘ ਭਾਈ ਰੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਚਿ ਰਹਾਉ’ ।

----------

* ਦੇਖੋ , ਬਾਣੀ ਬੇਉਰਾ , ਕ੍ਰਿਤ ਡਾਕਟਰ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ।


ਲੇਖਕ : ਮੁਖ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੰ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਸਿੰਘ,
ਸਰੋਤ : ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼ (ਸ਼੍ਰੀਮਹਿਤ ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ), ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 3583, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-03-14, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਰਹਾਉ ਸਰੋਤ : ਸਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ

ਰਹਾਉ : ‘ ਰਹਾਉ’ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਜਾਂ ਇਕ ਥਾਂ ਠਹਿਰ ਜਾਣ ਦਾ ਕੰਮ , ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਅਥਵਾ ਸਥਿਤੀ । ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ‘ ਰਹਾਉ’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ; ‘ ਭਾਈ ਰੇ : ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਚਿ ਰਹਉ’ ( ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਮ. 3 ) ।

                  ਰਹਾਉ ਦੇ ਅਰਥ ਹੇਕ , ਸੁਰ ਜਾਂ ਪਾਠ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਆਦਿ ਵੀ ਹਨ । ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ‘ ਰਹਾਉ’ ਸ਼ਬਦ ਟੇਕ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਟੇਕ ਉਹ ਪਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ । ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਅੰਤਰੇ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਸਥਾਈ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਥਵਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਦੱਖਣੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਮਗਰੋਂ ‘ ਰਹਉ’ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰੇਕ ਪਉੜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਜਾਂ ਗਾਇਨ ਮਗਰੋਂ ਰਹਾਉ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਅਥਵਾ ਗਾਇਨ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰ ਸਥਾਈ ਲਈ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਸਥਾਈ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ ਕਰੇ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਛੱਡ ਵੀ ਦੇਵੇ । ਉੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਸਥਾਈ ਨਾਲ ‘ ਰਹਾਉ’ ਤੇ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ‘ ਰਹਾਉ ਦੂਜਾ’ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

                  ਰਹਾਉ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਾਰ ਜਾਂ ਤੱਤ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ‘ ਰਹਾਉ’ ਸ਼ਬਦ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਠਹਿਰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਟੂਕਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸਮਝ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰਨਾ ਹੈ । ਡਾ. ਬਚਨ ਦੇਵ ਕੁਮਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪਦ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੇ ਸਾਰ ਜਾਂ ਸੰਖੇਪ ਨੂੰ ਟੇਕ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਗੁਣਗੁਣਾਹਟ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਪੂਰਾ ਪਦ ਘੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਬੂੰਦ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਯਤਨ ਜੇ ਟੇਕ ਹੈ ਤਾਂ ਬੂੰਦ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਖਿਲਾਰਨ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਸਾਰੇ ਪਦ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਹੈ । ਕਈ ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ‘ ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ’ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਰਹਾਉ ਇਸੇ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਰਹਾਉ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰਿਆ ਜਾਵੇ । ‘ ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ’ ਦੀਆਂ 73 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ , ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਪਾਉੜੀ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਮਗਰੋਂ ਰਹਾਉ ਲਿਖਿਆ ਹੈ । ਇਹ ਤੁਕਾਂ ਹਨ : ‘ ਕਿਆ ਭਵੀਐ ਸਚਿ ਸੂਚਾ ਹੋਇ । ਸਾਚ ਸਬਦ ਬਿਨੁ ਮੁਕਤਿ ਨ ਕੋਇ’ । 1 । ਰਹਾਉ । ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਇਸੇ ਪਉੜੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਾਤਰ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਅੰਕਾਰ ਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ 54 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ , ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ । ਇਸ ਪਾਉੜੀ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਤੁਕਾਂ ਅਤੇ ਰਹਾਉ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਏ ਹਨ– – “ ਸੁਣ ਪਾਡੇ ਕਿਆ ਲਿਖਹੁ ਜੰਜਾਲਾ । ਲਿਖੁ ਰਾਮ ਨਾਮ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗੋਪਾਲਾ” । 1 । ਰਹਾਉ । ‘ ਸੁਖਮਨੀ’ ਦੀਆਂ 24 ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਅਸਟਪਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਰਹਾਉ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਹਨ : “ ਸੁਖਮਨੀ ਸੁਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਭ ਨਾਮੁ । ਭਗਤ ਜਨਾ ਕੈ ਮਨਿ ਬਿਸ੍ਰਾਮ” । ਰਹਾਉ ।

                  [ ਸਹਾ. ਗ੍ਰੰਥ– – ਡਾ. ਬਚਨ ਦੇਵ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ : ‘ ਤੁਲਸੀ ਕੇ ਭਕੑਤੑਯਾਤਮਕ ਗੀਤ’ ( ਹਿੰਦੀ ) ; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ         ਸਿੰਘ : ‘ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਟੀਕ’ ]                                                                                                                      


ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ,
ਸਰੋਤ : ਸਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ : 837, ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮਿਤੀ : 2015-08-14, ਹਵਾਲੇ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ: no

ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ



Please Login First


    © 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.